Generic selectors
Exact matches only
Zoek een titel
Zoek in de Gestelde Vragen
Zoek een Artikel
Zoek naar Thema's
Filter by Categories
Artikelen
Mensbeeld
Nieuwsberichten
Relaties
Religie
Samenleving
Technologie
Wetenschap
Zingeving

Is de islam gewelddadiger dan het christendom?

7 december 2017
Meer: Artikelen | Religie

Is de islam onlosmakelijk met geweld verbonden? Je zou het wel denken als je de vele aanslagen van Islamitische Staat (IS) en al-Qaida voorbij ziet komen in de media. Natuurlijk plegen ook aanhangers van andere geloven gewelddaden, maar dat gebeurt meestal niet in naam van hun godsdiensten, terwijl radicaal-islamistische denkers boekenkasten vol hebben geschreven om hun daden en ideeën vanuit de islam te rechtvaardigen. Is de islam dan echt anders en gewelddadiger dan bijvoorbeeld het christendom?

Eén reden waarom je zou kunnen stellen dat de islam inderdaad gewelddadiger is dan het christendom, is dat in de islamitische bronnen behoorlijk wat gewelddadige passages te vinden zijn. Koranverzen als ‘houwt dan in op de nekken en houwt hen op al hun vingers’ (soera 8 : 12) en ‘strijdt tegen hen tot er geen verzoeking meer is en de gehele godsdienst alleen God toebehoort’ (soera 8 : 39) lijken te suggereren dat de Koran oproept een oorlog te voeren totdat iedereen moslim is. Het zijn ook dit soort verzen die geciteerd worden door radicaal-islamistische denkers en leiders om hun acties te legitimeren.

Wie om zich heen kijkt in de wereld, ontkomt haast niet aan de conclusie dat de islam oproept tot het voeren van strijd, totdat iedereen moslim is. Maar is die conclusie terecht?

Gewelddadige passages

In het Nieuwe Testament – één van de twee delen waaruit de Bijbel bestaat – zijn soortgelijke gewelddadige passages niet of nauwelijks te vinden. Waarmee aangetoond lijkt dat de islam inderdaad een gewelddadiger karakter heeft dan het christendom. Dit is ook te verklaren vanuit de situatie waarin beide godsdiensten zijn ontstaan. Het christendom zou gesticht zijn door Jezus van Nazareth, die vredelievend was en leefde onder Romeins gezag. Nergens is te vinden dat Jezus opriep tot het omverwerpen van het gezag door middel van een coup of volksopstand. Hij zei juist dat mensen de overheid moesten respecteren. De profeet Mohammed daarentegen, die wordt gezien als degene die de islam heeft gebracht, was juist volop betrokken bij strijd en opstand. Deze context is terug te vinden in de boeken van die tijd, zoals het Nieuwe Testament (over Jezus) en de Koran (over Mohammed).

Maar hoe zit het dan met het Oude Testament, het eerste deel van de Bijbel? Dat lezen christenen toch ook en daar staan de nodige gewelddadige passages in over volken die verdreven of uitgemoord moeten worden. Dat is waar. Het is dan ook verleidelijk om de Bijbel als geheel – dus het Oude én het Nieuwe Testament – en de Koran als elkaars gelijken te zien. Beide boeken bevatten immers verzen waarin over door God of Allah voorgeschreven geweld wordt gesproken? Als je het zo bekijkt, is er inderdaad weinig verschil tussen beide heilige boeken. Dus moeten er andere argumenten komen bij de stelling dat de islam gewelddadiger is dan het christendom (mits je daar vanuit gaat).

Het doet ertoe hoe mensen heilige boeken interpreteren, stelt islamoloog Joas Wagemakers.

Duidelijker wie wat, waar en wanneer doet

Toch is er wel een verschil tussen de Bijbel en de Koran te noemen. Namelijk: terwijl de Bijbel een verhalend boek is – dus met meestal een heldere context- geldt dat voor de Koran veel minder. Er is wel sprake van context, maar die is veel minder duidelijk te vinden in de Korantekst zelf. Dit maakt de Koran niet gewelddadiger, maar wel ontvankelijker voor menselijke interpretaties. Mensen kunnen met de Koran veel makkelijker aan de haal gaan met uit hun verband gerukte passages. Natuurlijk proberen christenen soms ook verzen selectief te citeren, om daarmee bepaalde keuzes te rechtvaardigen, maar dat kan bij de Bijbel lastiger dan bij de Koran. In de Bijbel is vaak veel duidelijker – in de tekst – wie wat, waar en wanneer doet dan in de Koran, waar dit veel minder helder is.

Het doet er dus toe hoe mensen heilige boeken interpreteren. Dat gebeurt op uiteenlopende manieren, maar er zijn wel wat algemene uitspraken over te doen. Zo interpreteren mensen heilige boeken niet in het luchtledige, maar binnen de omstandigheden waarin zij op dit moment leven. Die context speelt een belangrijke rol wanneer mensen betekenis proberen te geven aan eeuwenoude teksten die qua cultuur, tradities en maatschappij vaak ver af staan van wat wij nu gewend zijn. Om de islamitische omgang met teksten te begrijpen, is het daarom goed om te kijken naar de omstandigheden waarin moslims vandaag de dag leven.

Geweld rechtvaardigen

Christenen leven vaak in rijke, machtige, liberale democratieën in Amerika en Europa. Zelfs christenen voor wie dat niet geldt, leven in ieder geval in de wetenschap dat de economische, politieke en militaire grootmachten in de wereld in meerderheid dezelfde godsdienst aanhangen als zij. Voor moslims ligt dit heel anders. Zij leven vaak in situaties van lagere welvaart, politieke en/of militaire onderdrukking en discriminatie. Vanuit die context is het veel waarschijnlijker dat mensen zich gaan keren tegen (vermeende) vijanden, daarbij grif gebruikmakend van gewelddadige passages, zoals hierboven genoemd, om hun geweld te verklaren en te rechtvaardigen.

Moslims hebben vaker te maken met lagere welvaart, conflicten en onderdrukking. Dat, in combinatie met gewelddadige Koranverzen die lastig te interpreteren zijn, is een belangrijke oorzaak van ‘religieus geweld’, denkt islamoloog Joas Wagemakers.

Aanslagen in naam van Allah

Daarmee is niet gezegd dat de teksten zelf er niet toe doen. Ze doen er wel degelijk toe. Bijbel- en koranpassages krijgen echter specifieke betekenis in de situaties waarin mensen leven. Waar de concrete betekenis van gewelddadige verzen in de Bijbel door veel christenen als tijdsgebonden of niet-toepasbaar worden gezien, leiden de problematische omstandigheden waarin veel moslims leven er juist toe dat verzen die een gewelddadig karakter hebben toepasbaar worden. Immers, kiezen voor geweld is makkelijker wanneer duidelijker is wie je vijand is en je ook nog eens kunt beschikken over teksten die jouw strijd lijken te legitimeren?

Het is deze combinatie van enerzijds gewelddadige Koranteksten zonder duidelijke context en anderzijds de conflictueuze situaties waarin moslims zich vaak bevinden die ertoe leidt dat de Koran sneller gebruikt wordt om geweld of aanslagen in naam van Allah te rechtvaardigen. Voor christenen gelden deze omstandigheden niet, of in ieder geval veel minder. Dat is dan ook de reden dat geweld uit naam van God of het christendom veel minder vaak voorkomt.

mm
Meer van Joas Wagemakers
Joas Wagemakers is islamoloog en als universitair docent verbonden aan de Universiteit Utrecht. In november 2010 promoveerde hij cum laude aan de Radboud Universiteit op zijn dissertatie over de Jordaanse ideoloog Abu Muhammad al-Maqdisi, een van de belangrijkste, nog levende islamitische geleerden en schrijvers over de jihad. Wagemakers belangrijkste expertisegebieden zijn het Salafisme, Saoedi-Arabië en de Palestijnse gebieden, islamitische bewegingen in Jordanië, modern geschiedenis van het Midden-Oosten en het Palestijns-Israëlische conflict sinds 1987.

Stel je eigen vraag hier!

Aantal reacties: 7
  1. Gerrit Buter

    Als christenen volgelingen zijn van Jezus, zijn ze niet gewelddadig. Want Jezus zei: Heb je vijanden lief en bid voor wie je vervolgt. Wees goed voor ze. Toch zijn er veel christenen die wel gewelddadig zijn, omdat ze andere prioriteiten hebben dan Jezus alleen.

  2. Herman Spaargaren

    Als je objectief kijkt naar de daden van het oppermachtige (evangelische) Amerika en de andere grootmacht , het machtige (orthodox christelijke) Rusland, dan is het vanuit het oogpunt van een moslim misschien niet zo verwonderlijk dat ze stellen dat christenen ook gewelddadig zijn?

    1. mm Redactie

      Interessante redenering. Dat heeft dan dus alles te maken met hoe je naar een land en zijn inwoners kijkt. Als geseculariseerd Europees land hebben we het wel over onze joods-christelijke wortels, maar vinden we onszelf niet per se een ‘christelijk land’. Integendeel, zelfs. De inwoners van ‘moslimlanden’ daarentegen zijn misschien meer geneigd om wél vanuit een religieus perspectief naar andere landen te kijken? (Waarbij Europa, Amerika, Rusland als ‘christelijk’ worden aangemerkt, los van de vraag of ze dat zijn?)

    1. mm Redactie

      Vergelijken betekent niet per definitie: gelijkwaardigheid. Bij het zoeken naar een antwoord op de vraag of de islam een gewelddadige religie is, moet je ergens beginnen. Dus kijkt de auteur eerst naar de Koran, het heilige boek van de moslims. Maar legt deze vervolgens naast een tweede ‘heilig boek’, te weten de Bijbel. De gemene deler is: in beide boeken komt geweld voor. Vervolgens legt hij uit dat het duiden van die gewelddadige passages belangrijk is.

    1. mm Redactie

      Het lijkt erop alsof dit een vraag aan Joas Wagemakers is? Evenwel, waarom zou ‘weten wie Allah is’ dit artikel anders maken? Wat zou er dan anders zijn? (Overigens gaat dit artikel niet over wie Allah is, maar over de vraag of de Koran nadrukkelijk oproept tot geweld, binnen de context van vandaag.)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *