Generic selectors
Exact matches only
Zoek een titel
Zoek in de Gestelde Vragen
Zoek een Artikel
Zoek naar Thema's
Filter by Categories
Artikelen
Mensbeeld
Nieuwsberichten
Relaties
Religie
Samenleving
Technologie
Wetenschap
Zingeving

Kun je bewijzen dat God bestaat?

6 februari 2018
Meer: Artikelen | Religie

Als dat toch eens kon! Het zou het einde betekenen van veel eindeloze debatten. Dat die debatten al eeuwenlang worden gevoerd, is wellicht al een bewijs dat Gods bestaan niet te bewijzen is. In dit artikel sluit ik mij daarbij aan: Gods bestaan is inderdaad niet te bewijzen. Slecht nieuws dus, als je hier sluitende godsbewijzen voorgeschoteld dacht te krijgen. Maar tegelijk goed nieuws als jij een God zoekt die groter is dan wat bewezen kan worden. Want die God laat zich wel vinden. Maar voordat ik uitleg hoe dat zit, wil ik eerst uitleggen waar om het onmogelijk is om bewijs voor Gods bestaan te leveren.

Allereerst is de kracht van bewijzen beperkt. Rationele bewijzen geven uiteindelijk niet de doorslag voor wat wij voor waar houden. De rede is namelijk niet alleenheerser in de mens. Het hart is in veel gevallen sterker. Je zou kunnen zeggen dat de rede haar conclusies en argumenten aanbiedt aan het hart en dat het hart zich die gaat afwegen. In sommige gevallen laat het hart zich overtuigen. In andere gevallen geeft het hart de rede opdracht om verder te zoeken, of een andere weg in te slaan. Bij uitstek de grote levensvragen laten zich niet beantwoorden door de rede, maar zijn een zaak van ons hart. Daarom kunnen twee partijen in een debat redelijke argumenten aandragen voor en tegen het bestaan van God, maar betekent dit niet dat zij elkaar zullen overtuigen.

“Wil je iets bewijzen, dan zal je het met elkaar eens moeten zijn over wat telt als logisch.”

Argumenten voor het bestaan van God

Redelijke bewijzen missen dus de kracht om harts-overtuigingen af te dwingen. Een tweede reden waarom je het bestaan van God niet kunt bewijzen, is dat we het vaak niet eens zijn over de eerste beginselen. Wil je iets bewijzen, dan zal je het met elkaar eens moeten zijn over wat telt als logisch, en op welke uitgangspunten je je betoog fundeert. Bij veel van de Godsbewijzen loopt het op dit niveau spaak. Er wordt bijvoorbeeld beargumenteerd dat God moet bestaan, omdat er een eerste begin aan alles moet zijn. Maar als je ontkent dat er een eerste begin is, omdat materie en energie eeuwig kunnen bestaan, dan valt de bodem onder dit godsbewijs vandaan.

Ook het feit dat de mens over morele vermogens beschikt, wordt als argument voor het bestaan van God aangevoerd. Weten wat goed en wat kwaad is, is alleen mogelijk wanneer er een soort morele ‘oorsprong’ bestaat. Toch is juist de vraag naar moraliteit onderwerp van veel discussies. Als wij slechts uit materie bestaan, dan kun je niet bouwen op moraliteit als eerste beginsel. En als er geen gemeenschappelijke grond is, kun je geen argument opbouwen waar iedereen zich in zal kunnen vinden.

 

Rationele bewijzen geven uiteindelijk niet de doorslag voor wat wij voor waar houden, schrijft Dirk van Schepen. Het hart is in veel gevallen sterker.

Een getemde god

Verder denk ik dat God niet te bewijzen is, omdat een god die je kunt bewijzen geen God is. Stel dat we het toch eens worden over de eerste beginselen. En stel dat ons hart heeft besloten de uitkomsten van de rede te aanvaarden. Dan nog komen we met onze rede niet uit bij de God die we willen bewijzen. Op basis van die algemeen aanvaarde beginselen komen we dan uit bij een god die past binnen onze denkkaders. Bij een god die een plekje heeft binnen ons wereldbeeld. De bewezen god is dan hooguit een abstracte, filosofisch geconstrueerde god. Met recht noemen we dat een afgod of projectie. Deze god staat altijd aan onze kant, kan ons niet verrassen, laat staan confronteren. Het is een getemde god, die veilig past binnen de muren van ons denken. Wat mij betreft niet de moeite waard om in te geloven.

“Met onze rede komen we uit bij een god die altijd aan onze kant staat. Dat is een getemde god.”

Tot nu toe heb ik steeds de menselijke rede als uitgangspunt genomen. God is dan een object (net als een gitaar of perenboom) waar de mens omheen loopt en van een afstandje naar kijkt. Maar laat een God zich vangen in onze denksystemen? Kunnen we niet beter God zelf als uitgangspunt nemen en ons de vraag stellen of Hij zich laat kennen? Dan proberen we dus niet om hém te bewijzen, maar vragen we ons af of Hij zichzélf bewijst.

Zoeken naar God als mysterie

Omdat er tussen religies verschil bestaat over de beantwoording van deze vragen, beperk ik mij tot het christendom. Dat is de religie die claimt dat God zich heeft laten kennen door zelf naar de aarde te komen, in de persoon van Jezus van Nazareth. Christenen geloven dat zij in Jezus God leren kennen. Bovendien geloven christenen dat, hoewel Jezus lichamelijk niet meer op aarde is, zijn Geest er nog steeds is. Misschien vind je dit allemaal vrij schimmig en mysterieus en afleiden van de zoektocht naar bewijs voor Gods bestaan. Toch is deze richting nodig om God te kunnen vinden. Willen we een bewijs van God, dan is het beter om te stoppen met zoeken naar een god als object. Alleen dan komt er ruimte om te gaan zoeken naar God als mysterie. We begeven ons daarmee niet in een vagere, maar in een diepere realiteit.

Kenmerkend voor een mysterie is, dat het ons omvat. Dat het groter is dan onszelf. Een mysterie is de levende werkelijkheid waarop je nooit raakt uitgekeken. Maar ook: die je nooit uit kunt uitleggen of uitrekenen. Een mysterie kun je ervaren, je kunt erin geloven, maar je hebt nooit door hoe het precies zit. Het is om die reden dat dat Paulus, een volgeling van Jezus, in Athene tegen de filosofen uit zijn tijd zei dat we de ware God niet in een standbeeld kunnen vangen (waar de Grieken er meerdere van hadden), maar dat God nabij is. “In hem leven, bewegen en zijn we”, zei Paulus. Hij is het licht waardoor we alles zien.

Wij kunnen God niet vatten in beelden of vanaf een afstand je naar hem kijken, meent Dirk van Schepen. Volgens de filosoof moet je God zoeken middenin het leven; God omvat het leven.

Kijken wie toch die Jezus is

Dat kan betekenen dat we het bewijs voor God missen, niet omdat Hij te ver weg zou zijn, maar omdat Hij (te) dichtbij is. Dan zoeken we niet op de goede plek. God is immers geen object waar we van een afstandje naar kunnen kijken, maar Hij is in ons bestaan, maar tegelijkertijd ons bestaan zelf. Een mooi voorbeeld voor hoe dit werkt, vind je in het bijbelverhaal over Zacheüs, een (corrupte) belastingambtenaar. Zacheüs wil vanuit een boom, boven de mensenmassa uit, kijken wie toch die Jezus is. Jezus op zijn beurt had Zacheüs al lang gezien en roept hem uit de boom. En de zoekende Zacheüs wordt zelf gevonden. Sterker nog, Jezus wil mee naar Zacheüs’ huis en bij hem eten. Onderdeel zijn van zijn leven.

“Ruimte laten voor het mysterie. Daar gaat het om als je zoekt naar God.”

‘Als je het begrijpt, is dat het geheim niet’

Als je zoekt naar God, dan komt je eigen bestaan in het geding. Dan moet je gaan zoeken in je leven en dan moet je ruimte laten voor het mysterie. Je kunt geen grip op God krijgen, maar je kunt hem wel ontvangen. Het gaat daarbij niet om sluitende argumenten en een dwingende bewijsvoering. Het gaat om ontvankelijkheid en geduld. En als God oplicht in je leven, dan kan je anderen daarover vertellen. Maar je kan het nooit als een pakketje waarheden overdragen, of met bewijsvoering komen. God is niet te bewijzen, maar hij laat zich wel vinden. Of, om cabaretier Herman Finkers te citeren: “Als je het begrijpt, dan heb je het kleiner gemaakt dan je verstand. Dus is het dat geheim niet, want dat is groter dan je verstand.”

mm
Dirk van Schepen studeerde Bedrijfskunde en Filosofie. Momenteel is hij teamleider van de opleidingen Theologie aan de CHE in Ede. Daarnaast geeft hij les in de vakken Filosofie en Gemeenteopbouw. Verder is hij bestuurslid van de Stichting voor Christelijke Filosofie, gastdocent aan de Evangelische Hogeschool (EH) te Amersfoort en oprichter van de innovatieve geloofsgemeenschap Klink te Veenendaal.

Stel je eigen vraag hier!

Aantal reacties: 3
  1. ricardo

    ja mensen ik weet zeker dat god leeft de bijbel is heel belangrijk voor de kennis maar luister naar je hart stel je hart open geloof in god als je gelooft met heel je hart ga je een nieuwe wereld de gemoed een wereld wie je altijd had willen zien en voelen want heb je problemen of vragen of ben je alleen vraag dan aan god met heel je hart bid en praat en vraag met heel je hart dan zal je je antwoord krijgen dus vraag het niet aan een mens als je het zelf kunt ervaren ik kan niet praten over de bijbel ik kan alleen praten aan wat ik allemaal mee heb gemaakt ook in hele zware tijden wat ik mee heb gemaakt je hebt familie en vrienden maar die gaan ooit weg maar god zal je nooit verlaten dus geloof met je hart en je zal je antwoord vinden ik praat nu niet over de bijbel ik kan alleen praten wat ik heb meegemaakt en wat ik beleef met mijn hart !!!

  2. René Pijnen

    Beste Dirk.
    Ik heb het keiharde bewijs dat God bestaat! Dat bewijs is niet zo maar aan komen waaien. Ik heb alles moeten verliezen voor dat ik na 53 jaar zoeken (ik ben nu 56) het antwoord van God heb gekregen. Niet één wetenschapper kan dit bewijs weerleggen. Maar het is 1 miljard procent zeker dat God bestaat, ik heb het bewijs. Sindsdien is mijn leven één grote zegen en ben ik ziels gelukkig. Ik denk niet dat er op deze wereld nog 1 mens rondloopt die zo gelukkig is als ik. Het uitleggen hier van kost minimaal 1 uur, maar dan hoor je wel de hele waarheid, en die waarheid is fantastisch en een zegen! Ik ben gehandicapt, ben bijna blind, heb diabetes en moet 4 x per dag spuiten. Ik ben 3 keer gestend en heb STENOSE waardoor ik levenslang bloedverdunners moet slikken. Mijn lichaam en gebeente is tot op de draad toe versleten en slik zware medicijnen om aan de pijn te ontsnappen tot aan morfine toe. En ik bén de gelukkigste mens die op de wereldbol rondloopt omdat ik het bewijs en de zekerheid heb dat God er werkelijk is. Dagelijks converseren we en hij laat niet één vraag of wens onbeantwoord. Het is een zegen, een ongelofelijke grote zegen.
    Beste groet René

  3. Gertjan

    Interessante vervolgvraag, wellicht… Als God een mysterie is, zijn er dan niet veel teveel christenen/gelovigen die hem begrijpelijk willen maken? Terwijl dat per definitie niet kan, want dan is Hij geen mysterie meer (zoals Finkers ook zegt)?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *