Bepaalt seks je identiteit…en identiteit je seks?

Home | Bepaalt seks je identiteit…en identiteit je seks?

Sprak je met je ouders/opvoeders en later je vrienden besmuikt of vrij over seksualiteit? Misschien wel helemaal niet? Seksuele opvoeding en vervolgens je eerste (digitale) ervaringen, is bepalend voor hoe we seks zien en ervaren. Ook cultuur en tradities spelen een rol. Onder de meesten van ons, zelfs onder partners, blijft het echter een onderwerp dat je niet zomaar aansnijdt. Filosoof Ype de Boer onderzoekt wat seks eigenlijk is, hoe dit door de geschiedenis heen gezien werd en hoe ideeën onze ervaringen bepalen.

Wat is seks eigenlijk?

Bij biologie leren we dat seks met voortplanting te maken heeft, van onze ouders misschien dat het iets is wat mensen doen als ze elkaar heel lief vinden. Uit romans, blaadjes, films en andere media leren we wat stoer en opwindend is of hoe het moet en hoe het eruit zou moeten zien. Op een gegeven moment gaan we het zelf ervaren, eerst stuntelig, later misschien bedrevener en experimenteler. Geleidelijk aan vormen we zo een idee van wat het is, welke rol het in het leven speelt, wat we ervan kunnen verwachten, wat lekker is en wat niet en hoe je ermee om hoort te gaan. Maar weten we daarmee ook echt wat het is? Zijn we daarmee zogezegd doorgedrongen tot de ‘kern’ van het erotische of kan het zijn dat we er slechts een kant van hebben ervaren, gekleurd door onze opvattingen en persoonlijke herinneringen?

Seks kent vele gezichten, die zeker niet altijd even prettig en onproblematisch zijn. Zoals veel in het nieuws is in verband met #Metoo en andere misbruikschandalen, kan seks zich ook op een heel nare manier tonen. En voor de LHBTI-ers die zich vanwege hun verlangens en voorkeuren buitengesloten voelen, zal seks ongetwijfeld een beladener element in hun leven zijn dan voor de doorsnee hetero. Maar er zijn ook aspecten aan het erotische die veel minder vaak onderwerp van discussie zijn, en daar wil ik het nu graag voer hebben.

Lees ook: Waarom stuntelen goed is voor je seksleven.

Experimenteren met erotiek

Waar het mij in dit stuk om te doen is, is de bredere historisch-culturele context waarbinnen onze seksuele ervaringen zich vormen. Tegen welke horizon van idealen en beelden spelen onze seksuele handelingen zich af? Welke lichaamsopvatting, welk natuurbegrip en welk idee van lust en verlangen stuurt ons begrip en onze ervaring ervan? Dergelijke vragen nodigen in mijn ogen uit tot een experiment met erotiek. Want als het zo is dat onze idealen, opvattingen en beelden mede onze beleving van het erotische vormgeven, is het dan ook mogelijk onze erotische ervaring te verbreden en verdiepen door die opvattingen te bevragen? Hoe ziet erotiek eruit tegen de achtergrond van een ander wereldbeeld?

Op festival Liefde2020, donderdagavond 13 februari, staan liefde, trouw en seks in het middelpunt. Goede sprekers, boeiende workshops. Kaarten zijn hier te koop.

Pubers en studenten
Laat ik als voorbeeld mezelf nemen als student ongeveer tien jaar geleden, of beter gezegd een karikatuur daarvan. Mijn kennismaking met het erotische was vrij onproblematisch: ik had hier en daar wat losse ervaringen opgedaan en heb een tijd lang een rustige, liefdevolle relatie gehad. De categorieën waarin ik over seks nadacht beperkten zich zo’n beetje tot het contrast tussen ‘romantisch’ en ‘teder’ versus ‘wild’ en ‘pornografisch’ (of varianten daarop). Verder was ik opgevoed met het idee dat seks en seksueel verlangen een natuurlijk en als zodanig onschuldig fenomeen is, waarvoor je je niet hoeft te schamen maar waar je wel voorzichtig mee moet zijn: opgewondenheid is niet in alle situaties gepast, pas op voor soa’s of bevruchting en heb oog voor de ander.

In de pubertijd merkte ik dat seks ook als statussymbool fungeert: met wie je het doet, hoe je het doet, met hoeveel mensen je het doet enzovoort. Als student werd dit belang van seks nog eens uitvergroot, ‘dit zijn de jaren’, iedereen praatte er voortdurend over, over hoeveel en hoe vaak, veroveringen, verleidingstechnieken, bijzondere avonturen of juist mislukte, grappige of pijnlijke seksuele ervaringen. En al die tijd dacht ik – en met mij waarschijnlijk vele anderen – wel zo ongeveer te weten wat het is waar we het over hadden, wat we met zijn alle nastreefden en bedreven. Alles wat afweek van mijn beeld van seks, zag ik als overdreven gedoe, mensen die zichzelf voor de gek houden of het moraliserend een bepaalde betekenis op willen leggen.

Dit vind je misschien ook interessant: liefde en trouw, een achterhaald stel?

In 3LAB documentaire Mijn seks is stuk onderzoekt Lize Korpershoek (34) waarom haar zin in seks binnen haar relaties altijd verdwijnt na de eerste verliefdheid

Gevangen in een gebruiksaanwijzing

Maar op een gegeven moment ging het me tegenstaan, al die meningen over seks, al die protocollen, verhalen, idealen en weergaves die me van kinds af aan gepresenteerd waren. Het gevoel bekroop me dat, door die overvloed aan woorden en beelden of veelgebruikte slogans zoals bijvoorbeeld ‘seks is macht’ of ‘wees altijd jezelf’, het voor mij van te¬voren al bepaald was wat seks is, wat ik erin zou aantreffen, waartoe het wel en niet dient en hoe ik ermee om hoor te gaan. Alsof niet alleen mijn ideeën erover, maar ook mijn beleving van het erotische in grote mate was beïnvloed. Alsof het erotische voor mij gevangen was in een soort gebruiksaanwijzing. Een die tegelijkertijd aspecten van het erotische buitensluit en mij een open ervaring ermee ontzegt.

In zeker opzicht vormt Het erotisch experiment een poging om mij te bevrijden van deze gebruiksaanwijzing, van het moderne beeld van seks dat denk ik velen met mij delen. Het boek heeft een filosofisch uitganspunt: onze opvattingen, beelden en idealen vormen in grote mate onze werkelijkheid, hoe we onszelf, anderen en de wereld ervaren.

Seks en menszijn

Bijgevolg zijn onze ideeën over seks niet zomaar ideeën ‘over’ seks, maar sturen ze onze seksuele ervaringen, bepalen ze wat wel en niet tot onze ervaringsmogelijkheden behoort. De strategie van het boek bestaat erin de moderne lustopvatting, ideeën over wat een lichaam is, maar ook veel breder over wat de natuur is en wat menszijn inhoudt, hoe en of de mens zich verhoudt tot het goddelijke en dierlijke te confronteren met wereldbeelden uit andere tijden en culturen. De gedachte die erin wordt uitgewerkt, is dat die verschillende wereldbeelden compleet andere lichaamservaringen, lust en menservaringen impliceren.

”Welke ideeën, opvattingen en beelden sturen onze ervaring van seks en seksualiteit?” Afbeelding van S. Hermann & F. Richter via Pixabay

Hoe zal het bijvoorbeeld voor een gelovige ten tijden van het vroege Christendom geweest zijn om lust te ervaren? Als je er werkelijk van overtuigt bent dat het ‘vleselijke’ jou van het ware, Christelijke pad af kan brengen, een verzoeking van de duivel vormt die jou een ander, ketters bestaan belooft, dan is lust niet zomaar iets onschuldigs en hoogstens in sommige situaties ‘ongepast’, maar een vreemde, bedreigende macht waarin jouw ware bestemming op het spel staat. En als je in plaats van een organisch/mechanisch lichaamsbegrip, zoals voor ons normaal is, uitgaat van het tantrisch concept van het ‘subtiele lichaam’ – een soort energetisch veld dat middels meditatie en andersoortige technieken ervaarbaar wordt – dan draait het erotische opeens niet meer zozeer om de juiste stimulatie van de erotische zones, maar om het communiceren van energieën die je tegelijkertijd dichterbij het goddelijke zouden kunnen brengen.

De geschiedenis van seks
Ga je door de geschiedenis struinen, zoals ik in mijn boek doe, dan zie je dat seks zich op vele verschillende manieren heeft doen ervaren, steeds een ander gezicht laat zien afhankelijk van de bestemming die eraan wordt toegekend, de technieken die toegepast worden, de plaats die het in de kosmos en maatschappij inneemt. En dat levert allerlei (filosofische) vragen op, over seks, maar ook over menszijn zelf.

Het doel van het boek is niet zozeer een verrijking van het moderne seksleven – er staan geen technieken en adviezen in en ik betwijfel of iemand er een betere minnaar of minnares van wordt. Waar het om gaat is een filosofisch experiment uit te voeren met dat kader van ideeën, opvattingen en beelden dat onze ervaring stuurt, een poging daar voorbij te kijken, voelen en denken. Tot hoever rijkt de invloed van dergelijke ideeën? Heb ik daar controle over? Is er op dat abstracte niveau vrijheid te verkrijgen? De vrijheid om het erotische, om mijn lichaam en lust, de ander en misschien zelfs het menszijn of de wereld op verschillende manieren te ervaren?

Dit blog van Ype de Boer verscheen eerder op Ad Valvas n.a.v. de publicatie van zijn boek Het erotisch experiment.

Ype de Boer

Ype de Boer schrijft over het samenspel van denken en leven, en verkent de raakvlakken tussen filosofie, literatuur en kunst. Aan de VU promoveert hij op het werk van Giorgio Agamben: ‘de poëet onder de filosofen’. Daarnaast treedt hij op als spreker en vertaalde hij enkele filosofische werken. In 2019 publiceerde hij het boek ''Het erotisch experiment''.

Laat een reactie achter





Ontvang wekelijks een portie denkvoer in je mailbox.

Zo blijf je op de hoogte van nieuwe artikelen, video's, podcasts en cursussen.