fbpx

Beter af zonder religie?

Home | Beter af zonder religie?

Religie is in deze wereld de grootste bron van kwaad. Die gedachtegang komen we nogal eens tegen, in reacties op deze website maar ook op Facebook. En daar blijft het niet bij. Vervolgens wordt óók -vrij kort door de bocht- geconcludeerd dat we ‘dus’ als samenleving beter af zijn zonder religie. Grote vraag is natuurlijk: hoeveel hout snijdt deze manier van denken? Zijn we beter af zonder God? Zonder religie? Adrian Verbree, predikant en schrijver, heeft daar zo zijn eigen ideeën over. In ons eigen, hoogontwikkelde Europa hebben we tenslotte al een uitgebreid experiment gehad met deze theorie, schrijft hij in de onderstaande column.

Lachen!

God?
Heb ik niet nodig.
Ik heb mijn leven lang nog nooit één keer gebeden en ben niet van plan daar nu mee te beginnen. Waarom zou ik?
Bid en werk, zeggen ze.
Ach, als je niet bidt, houd je meer tijd over om te werken. Ik heb eens gelezen dat er ergens een kerk instortte die vol biddende mensen zat. Is dat lachen! Begrijp me goed, ik vind het vreselijk dat die mensen omkwamen, zoiets gun je je ergste vijand niet, maar met bidden ben je, dunkt me, na zoiets wel klaar. Een beetje God had dat toch op zijn minst moeten voorkomen.

Primitieve volken

Ik snap wel dat mensen zijn gaan bidden. Dat wel. Het moet vroeger vaak geen pretje zijn geweest. Geen goede dijken, geen beregeningsinstallaties; dus maar afwachten of de boel werd weggespoeld of dat dit jaar de klei van droogte zou barsten. Geen microscopen, zelfs geen flauw idee van het bestaan van bacteriën en virussen. Dus waar al die ellendige ziektes vandaan kwamen…? Joost mocht het weten. Hoe bliksem en donder in elkaar steken, daar hadden ze evenmin een idee van, en ja dan kun je best voorstellen dat mensen fantasieën krijgen over goden die van zich laten horen. Dat zie je vandaag nog wel onder primitieve volken.

Stenentijdperkverstand

Er is een volk dat gelooft dat hun god een reus is die onder de bergen ligt te slapen. Flink offeren dan maar, want hij moet vooral rustig blijven liggen, anders heb je de poppen aan het dansen… Een aardbeving is iets afschuwelijks, en je kunt het die lui me hun stenentijdperkverstand niet kwalijk nemen dat ze in iets volstrekt onvoorspelbaars een hogere macht zijn gaan zien. Maar zodra mensen de dingen op een rijtje beginnen te zetten, moet God het veld ruimen. Donder en bliksem zijn nog altijd indrukwekkend, maar ook in formules te vangen, te voorspellen en af te leiden. Daar komt geen God meer bij kijken.

Ook lezen: Hoe ‘religieus’ is religieus geweld?

Primitieve volken
Als je niet weet hoe bliksem en donder in elkaar steken, dan kun je best voorstellen dat iemand fantasieën krijgt over goden die van zich laten horen, schrijft Adrian Verbree. (Foto: Depositphotos)

Kerken lopen leeg

Het is niet gezegd dat onze dijken het altijd zullen houden, maar als de zeespiegel rijst dan is dat niet omdat God het wil, maar omdat het klimaat verandert. En daar konden we zelf wel eens voor een groot deel de hand in hebben gehad. Ziektes zijn een ramp, maar ook te bestrijden en daar is de laatste honderd jaar geweldig veel terrein op God veroverd. Als je kind meningitis heeft, moet je niet bidden maar als de wiedeweerga zorgen dat het in het ziekenhuis komt.
Je hoeft maar om je heen te kijken en je ziet dat de kerken leeglopen. En als je zegt dat ze in andere delen van de wereld juist volstromen, dan weet je zelf ook wel dat dat nu niet direct de meest ontwikkelde hoeken van onze aarde zijn.

Opium voor het volk

Tja.
Wat zul je ervan zeggen? Valt er iets te zeggen?
Jawel.
In ons eigen, hoogontwikkelde Europa hebben we een uitgebreid experiment gehad met deze theorie. In de voormalige Sovjet-Unie is God bijna een eeuw lang officieel doodverklaard. Godsdienst was opium voor het volk, een zoethoudertje voor mensen die in feite leden onder de consequenties van een oneerlijk gestructureerde maatschappij. Verbied het privébezit, regel alles centraal, ruim de kerken op, schaf de rustdag af en voilà: Utopia. We weten allemaal hoe verschrikkelijk het misging. Nu gaat het overal wel eens mis, maar op sommige plaatsen gaat het te denkengevend meer mis dan op andere.

Lees ook: Bewijst de geschiedenis dat religie tot geweld leidt?

De Sovjet-Unie – de graanschuur van Europa – werd al snel alles behalve Utopia, schrijft Adrian Verbree. God werd officieel doodverklaard, maar we weten allemaal hoe verschrikkelijk het misging. (Beeld: Gihpy)

Toen God nog bestond

De Sovjet-Unie – toen God nog bestond, de graanschuur van Europa – verviel in recordtempo tot de bedelstaf. Er bestond hongersnood, mensen aten gras, graan moest worden geïmporteerd uit achterlijke, vijandelijke landen waar nog biddagen werden gehouden. De medische voorzieningen waren vaak abominabel en de productie van de zware industrie even rampzalig als op papier geweldig. Niemand mocht het hardop zeggen, maar geen fabriek haalde de van staatswege opgelegde productiecijfers. Om dit toch te laten lukken, werd men soms erg creatief. Want een enkeltje werkkamp bleek in ‘Utopia’ maar al te snel verdiend. Zo haalde ooit een spijkerfabriek, toen duidelijk werd dat het streefcijfer weer niet gehaald zou worden, het vastgestelde aantal kilo’s spijkers, door een paar reuzenspijkers van enkele duizenden kilo’s per stuk te fabrieken. Ja, dat schiet op.

Billboard

Uit deze periode stamt ook een billboard op het platteland. Het was waarachtig geen klein billboard, want propaganda maken dat konden ze daar wel als de beste. Op het billboard stond te lezen:

“Hier wordt driehonderdvijfenzestig dagen per jaar, zonder hulp van God, het land bewerkt en de oogst binnengehaald”

De Sovjet-Unie, waar lag die ook al weer?

Deze column is overgenomen met toestemming van uitgeverij Vuurbaak. Het verscheen eerder als hoofdstukje in het boekje ‘Lichtflitsen’.

Adrian Verbree

Adrian Verbree, geboren in Grand Rapids, Michigan, is predikant in Hardenberg-Baalder en daarnaast schrijver en columnist. Hij studeerde theologie in Kampen. Enige jaren na zijn start als predikant, raakte hij burn-out. Daar schreef hij later openhartig over, onder meer in het boek 'Eclips - Verslag van een burn-out'. Verbree schrijft al vele jaren columns in verscheidene bladen, ook publiceerde hij tal van boeken bij uitgeverij Vuurbaak, soms in samenwerking met onder anderen theoloog Jochem Douma en cartoonist/tekenaar Christian Zomer.

1 reactie

  1. Owen Lichtenberg op 31 maart 2019 om 13:24

    Hoe kun je zoveel woorden gebruiken, om uiteindelijk toch niets te zeggen. De suggestie dat de Soviet Unie aan communisme ten onder ging omdat ze het concept God uitgebannen hadden (en dat is zo’n beetje de enige strekking die ik uit deze tekst op kan maken) is een lachwekkende cliché. Ze zijn ten onder gegaan omdat ze het ene totalitaire systeem (orthodox-christelijke monarchie) voor het andere hadden ingewisseld (communisme/ stalinisme). Het idee dat hun teloorgang en misdaden zijn te wijten aan het feit dat ze ineens niet meer in God geloofden is een vermoeiende, valse gevolgtrekking.

    Religie is totalitair, en alle totalitarisme is in wezen religieus (ironisch genoeg, zélfs als het militant atheïstisch is). Waarom? Omdat er binnen een totalitair systeem altijd ontegenzeggelijke waarheden en een niet te toornen autoriteit moeten zijn.

    De quote van Marx dat religie een opiaat voor het volk is als zoethoudertje, is overigens uit z’n verband getrokken. Hij beschrijft het als valse troost voor het lijden, dat pas verdwijnt als deze opiaat ook verdwijnt. Terug te vinden in de introductie op Marx z’n bijdrage aan de kritiek op Hegel. Ik zou zeggen: lees het en make up your own mind.

Laat een reactie achter





Ontvang wekelijks een portie denkvoer in je mailbox.

Zo blijf je op de hoogte van nieuwe artikelen, video's, podcasts en cursussen.