Generic selectors
Exact matches only
Zoek een titel
Zoek in de Gestelde Vragen
Zoek een Artikel
Zoek naar Thema's
Filter by Categories
Mensbeeld
Relatie
Religie
Samenleving
Technologie
Uitgelicht
Wetenschap
Zingeving

Het christendom, dat is toch ook gewelddadig?

09 01 2018

Leidt religie tot geweld? Dit is een vraag die je op het eerste gezicht vrij overtuigend met ‘ja’ kunt beantwoorden. Kijk maar uit met gelovige mensen, ze kunnen gevaarlijk worden. Je zou er ook doodmoe van worden, al die aanslagen door fanatici die zich allemaal op hun geloof beroepen. Van religieus gemotiveerd geweld hebben we intussen de buik vol. Ook vanuit het christendom. Kruistochten, de inquisitie, jihad, ISIS – voor velen zijn ze intussen één pot nat.

In de samenleving klinkt een steeds grotere roep om ‘afschaffing’ van alle godsdienstige ideologieën. Liever hebben veel mensen een religie-vrije, humane samenleving waarin iedereen zich in vrijheid kan ontplooien, zonder de ander iets op te leggen. Maar kloppen dit soort snelle conclusies eigenlijk wel? We zetten er even twee gezichtspunten naast.

Mensonterend geweld

Ten eerste: nog veel meer dan de religieuze samenlevingen waren het de a-religieuze, atheïstische staten die zich te buiten gingen aan mensonterend geweld. Het nazisme van Hitler, het communisme van Stalin, de culturele revolutie van Mao… met geen pen te beschrijven wat daar gebeurde. En ten tweede: niemand kan ontkennen dat onze Europese cultuur en samenleving diepgaand beïnvloed zijn door heel positieve christelijke waarden als gerechtigheid en barmhartigheid.

Het christelijk geloof heeft onmiskenbaar veel moois en goeds gebracht. Het heeft de aanzet gegeven tot democratie, ontwikkeling van wetenschap en georganiseerde zorg voor zieken, zwakken en stervenden. Tot op de dag van vandaag hebben christenen een onevenredig groot aandeel in het vrijwilligerswerk en de zorg voor derden. Ook leunen goede-doelen-instellingen fors op de inbreng en steun van kerkelijke mensen. Kortom, die koppeling tussen religie en geweld, gaat dat niet wat snel? Ligt het niet allemaal genuanceerder en ingewikkelder?

De meeste teksten tégen geweld

Je hoort het iemand direct roepen: en de Bijbel dan? Op de eerste paar bladzijden ervan vloeit er al bloed, veel bloed. Ook op tientallen pagina’s die erop volgen kom je gruwelverhalen in tegen die je aan kinderen niet goed durft voorlezen. Er wordt een God geschetst die zich ontzettend kwaad kan maken en zich dan wreken wil, enzovoort. Zeker in het Oude Testament, het eerste en grootste deel van de Bijbel. Het tweede deel van de Bijbel, het Nieuwe Testament, lijkt dan wel wat meer over liefde en vergeving te gaan, maar toch…

Het is opvallend hoeveel mensen hun oordeel al klaar hebben, nog voordat ze de Bijbel goed en wel gelezen hebben. We zetten er weer even twee gezichtspunten naast. Ten eerste: de stelling laat zich verdedigen dat, van alle godsdienstige boeken ter wereld, het uitgerekend de Bijbel is waarin de meeste teksten tégen geweld voorkomen. Ik zou haast zeggen: waren christenen de eeuwen door zich daar maar meer van bewust geweest… Van het begin tot het eind van de Bijbel – in die volgorde moet je lezen – werkt God dwars door onze wereld van hamas (Hebreeuws voor geweld) heen naar zijn wereld van sjaloom (Hebreeuws voor vrede). Op allerlei manieren wordt geweld in het Oude Testament ontmaskerd, ontmoedigd en veroordeeld.

Stel dat de Bijbel een zoetsappig boek vol lieve verhaaltjes zou zijn, over een Sinterklaas-achtige god… wat moet je er dan mee in de realiteit van iedere dag, vraagt theoloog Eric Peels zich af.

Zoetsappig boek vol lieve verhaaltjes

Ten tweede: kun je er niet juist blij mee zijn dat de Bijbel óók over geweld spreekt? Want dat is tenslotte de werkelijkheid van ons leven. Overal is gebrokenheid en dreiging, onrecht en de dood. Stel dat de Bijbel een zoetsappig boek vol wijze religieuze spreuken en lieve verhaaltjes zou zijn, over een Sinterklaas-achtige god… wat moet je er dan mee in de realiteit van iedere dag? Daarentegen is de Bijbel een levensecht boek. Het gaat rechtstreeks in op de werkelijkheid, met alles wat daarin speelt. Sterker nog, het kwaad wordt in de Bijbel tot op het bot ontleend. Maar door alles heen leer je God kennen: een God die weliswaar geweld gebruikt, maar altijd om het kwaad in te tomen. Eigenlijk anti-geweld, dus. Maar bovenal gaat het om een God die mensen zoekt en die begaan is met wat er in ons leven kan gebeuren.

Gods relatie met mensen

Dan komt het er dus op aan dat je bij het lezen van de Bijbel niet direct uitgaat van je eigen morele intuïties en oordelen. Die zijn namelijk allemaal 21ste eeuws gekleurd. Probeer daarom rustig te leren lezen wat er staat, in welke verbanden en met welke intenties. Vooral van belang is, dat je in de Bijbel de rode draad ontdekt van Gods relatie met mensen. In het Oude Testament hoofdzakelijk gefocust op één volk, Israël. (Je kunt zeggen: daar vallen kerk en staat samen.) En in het Nieuwe Testament gericht op alle mensen, wereldwijd. In het Nieuwe Testament zie je God in Jezus, die met iedereen omging, óók mensen die door de samenleving werden uitgesloten. Ook lees je hoe de kerk van de grond komt en een boodschap van vreugde en herstel – juist in de gebrokenheid van dit leven – de wereld over gaat.

Als je goed leest, zou er wel eens een wereld voor je kunnen opengaan. Een wereld van wijsheid en kennis, waaruit miljoenen mensen zin en troost ontleenden, maar ook hoop en toekomst vonden. Enig idee waarom? Zou niet juist de Bijbel, dat oeroude maar nog altijd actuele boek, een wegwijzer kunnen zijn voor ieder mens? Leidt religie tot geweld? Ja, als religie een ideologie wordt. Nee, als religie een mens wakker schudt en hem of haar bij de essentie van het bestaan brengt: mens te zijn in Gods wereld.

LEES MEER

mm
Dr. Eric Peels is theoloog en hoogleraar Oude Testament aan de Theologische Universiteit Apeldoorn (TUA). Hij startte eind jaren ’70 met een studie theologie aan de - toen nog - Theologische Hogeschool in Apeldoorn. Vanaf 1982 werkte hij als predikant binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken. Per 1987 is hij universitair hoofddocent aan de TUA. Peels promoveerde in 1992 op het thema ‘De wraak van God’, over geweld in het Oude Testament van de Bijbel.
Meer van Eric Peels
Aantal reacties: Oeps, nog geen reacties. Wees de eerste die reageert!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *