fbpx

Is geluk bereikbaar?

Home | Is geluk bereikbaar?

Geluk… dat is iets waar veel mensen naar verlangen. Volgens Aristoteles was geluk het hoogste levensdoel. En als je mensen vraagt waarop ze hopen voor hun verdere leven, wordt vaak als antwoord gegeven: ‘Gelukkig worden’. Maar: wat is geluk? Wanneer ben je gelukkig? Is geluk überhaupt bereikbaar? En wat heeft geluk met de dood en met God te maken? Kasper de Graaf, masterstudent aan de Theologische Universiteit Kampen, schreef er het volgende over.

Geluk versus pech

Allereerst: waar hebben we het over als we spreken over geluk? Het begrip ‘geluk’ wordt op verschillende manieren gebruikt. Er kan bijvoorbeeld een gunstige loop van omstandigheden mee worden bedoeld. Soms zit in één keer alles mee. Juist op het moment dat je met pech aan de kant van de weg staat, komt er een vriend langs die je verder kan helpen. Geluk is dan het tegenovergestelde van pech en heeft weinig te maken met ‘gelukkig zijn’ of ‘zich gelukkig voelen’.

Als het dáárover gaat moeten we geluk meer omschrijven als een soort gevoel of een toestand. Iemand kan gelukkig zijn, dan bevindt hij zich (voor een bepaald ogenblik, korter of langer) in een vredige toestand, dan heeft hij een vredig, gelukkig, aangenaam gevoel. Het tegenovergestelde hiervan is ‘ongelukkig zijn’, ‘zich ongelukkig voelen’. Iemand die depressief is, voelt zich vaak ongelukkig.

Geluk als vredig gevoel

In dit artikel gaat het om het tweede gebruik van het woord ‘geluk’. Geluk is dus een gevoel en heeft te maken met hoe iemand naar het leven kijkt. Het verschilt per persoon wanneer je precies gelukkig bent. Dat kan muziek van Mozart zijn, getsjilp van vogels of uit het raam kijken. Geluksbeleving is in ieder geval subjectief.

Moet je geluk zien als het tegenovergestelde van pech? Of hangt geluk samen met genot, en ongeluk dus met het ontbreken van genot?

Carpe diem?

Maar er valt natuurlijk wel meer over te zeggen. Er lijkt een verband te zijn tussen geluk en genot. Al heel lang bestaat de opvatting dat we maar zoveel mogelijk moeten maken van dit leven. De Romeinse dichter Horatius zei het al: Carpe diem. Pluk de dag. Dat is het levensgevoel voor veel mensen als het gaat om geluk. Ik moet proberen vandaag zo goed mogelijk van het leven te genieten (of het nou van Mozart is, van vogels of van weer iets anders), ik moet vandaag zo gelukkig mogelijk zijn, want morgen kan het misschien niet meer. Pluk de dag en reken zo min mogelijk op morgen. Niemand weet immers wat morgen brengen zal. Overigens komt dit levensgevoel ook in de Bijbel voor. De apostel Paulus schrijft dat als je niet geloof in een leven na dit leven we maar beter kunnen zeggen: ‘Laten we eten en drinken, want morgen sterven we.’” Carpe diem, pluk de dag. Geluk en genot vallen dan zo goed als samen.

Lees ook: Waarom zoeken we massaal naar geluk?

Morior ergo sum

Dat levensgevoel maakt iets van een mensvisie duidelijk. Het leven van de mens is kort en dood is dood. Ik moet denken aan het morior ergo sum van de filosoof Martin Heidegger: ik sterf dus ik ben. Het eigene van de mens is volgens hem dat hij weet heeft van zijn sterfelijkheid. En die wetenschap stempelt zijn leven. Het maakt dat de mens probeert wat van zijn leven te maken. Zoveel mogelijk genieten. Hij moet zijn mogelijkheden grijpen, nu hij nog leeft. De kans is ook aanwezig dat je heel erg op jezelf gericht bent: waar kan ík van genieten, nu ík nog kan.

Geluk en angst

De vraag is of dit streven naar geluk voor sommigen niet een angstig vluchten is voor de dood. Of om met Sartre te spreken: de mens is gedoemd tot vrijheid. Dat levert een existentiële angst op: angst om verkeerd te kiezen. In zo’n levensfilosofie lijkt genieten moeilijk. Als je continu bang bent de verkeerde keuze te maken voor een zo goed en mooi mogelijk leven, dan kun je daar vreselijk depressief en ongelukkig van worden. Als het bestaan wordt gekenmerkt door angst, is geluk moeilijk te bereiken.

Als het bestaan wordt gekenmerkt door angst, is geluk moeilijk te bereiken

Voor velen is streven naar genot niet vooral een vluchten. Maar ook dan is er een keerzijde. Een denker van ruim voor het begin van onze jaartelling de schrijver van het Bijbelboek Prediker schreef ook over geluk. Hij dompelde zich op een carpe diem wijze onder in de vrolijkheid van de wijn, het genot van vele vrouwen en het verzamelen van rijkdom. Hij genoot naar hartenlust. Maar toen ging hij er nog eens goed over nadenken. Uiteindelijk kwam hij tot de inmiddels klassieke conclusie: het is allemaal lucht en leegte.

Dode dichters wijsheid

Maar hoe kun je dan wel echt gelukkig worden. Daar blijven verschillende antwoorden op. Zelf sluit ik me aan bij een dichter die al eeuwenlang dood is: Asaf. Hij vroeg zich af ‘waarom zijn mensen die slechte dingen doen zo gelukkig? En ik die zo goed mijn best doe om goed te leven, krijg zit zwaar in de problemen’. In dat gedicht, dat de geschiedenis is ingegaan als Psalm 73 uit de Bijbel, komt hij wel tot een antwoord. Op die eerste vraag komt hij tot de conclusie dat het geluk van de ‘dwazen’ en de ‘kwaden’ niet onbeperkt is: er zal aan het einde van hun leven een oordeel komen. Wie niet met God leeft is niet eindeloos gelukkig. Vervolgens komt de dichter er achter wat hem, ondanks alle lijden toch gelukkig maakt:

“Wie buiten u heb ik in de hemel?
Naast u wens ik geen ander op aarde.
Al bezwijkt mijn hart en vergaat mijn lichaam,
de rots van mijn bestaan, al wat ik heb, is God,
nu en altijd.”

Als je in de Bijbel zoekt naar een antwoord op de vraag naar geluk, dan leer je dat het mogelijk is om, ondanks lijden in je leven, toch gelukkig te zijn.

Een echte puinhoop

Dus een christelijk antwoord op de vraag waarvan je gelukkig kunt worden, is: van God. Dat is geen oppervlakkig antwoord. In de Bijbel zie je vaak mensen die midden in een echte puinhoop zitten en toch hun geluk nog kunnen vinden in God. Geluk is voor hen ook op aarde bereikbaar.

Ik zou zeggen: laten we eten en drinken, want morgen leven we. Morgen leven we, de dood is niet het eindpunt. Angst voor de dood of diepe existentiële angst dat je niet uit het leven haalt wat je eruit zou willen halen, is daarom niet nodig. Tegelijk laat ik de uitspraak ‘laten we eten en drinken’ staan. Juist doordat we hoop hebben, kunnen we genieten van eten en drinken en van nog zoveel meer.

Geluk en genot

Wat heb je nu aan zo’n antwoord op de vraag ‘hoe wordt je gelukkig’ als je niet in een god gelooft? In ieder geval hoop ik dat je ziet dat echt geluk verder gaat dan genot. Wat de ultieme antwoorden op de vraag ‘wat maakt me gelukkig’ zijn vaak religieus of spiritueel geladen.

Dit artikel is een bewerking van een artikel uit het magazine Sophie, dat wordt uitgegeven door de Stichting voor Christelijke Filosofie.

Kasper de Graaf

Kasper de Graaf is masterstudent aan te Theologische Universiteit in Kampen.

3 reacties

  1. Anita op 15 oktober 2018 om 10:24

    Ik heb ontdekt hoe je gelukkig kan zijn, ondanks de moeilijke omstandigheden die er soms zijn. Bij mij is dat geluksgevoel pas gekomen toen ik God beter heb leren kennen. Ik was bekend met het geloof, maar meer als religie, het stond ver van mij af. Totdat ik de bijbel meer ging lezen en tegelijkertijd anders ging bidden. God ook veel dingen ging vragen en mijn frustraties ging uiten. Vanaf die tijd is echt alles veranderd. Ik heb meer zelfvertrouwen, geen angst meer en ik heb meer rust en vreugde, omdat ik God nu echt ervaar in mijn leven.En dat maakt me zo gelukkig.

  2. Gustaaf Rutgers op 27 januari 2019 om 20:28

    Mystiek geluk is onsterfelijk.

  3. M.J. van der Meulen op 25 februari 2019 om 21:10

    Volgens die het weten kunnen, had ik knettergek moeten zijn of dood door suïcide, vanwege de inhoud van mijn rugzakje.
    Ik ben behoorlijk beperkt en eenzaam en zeer gelukkig, doordat ik 67 jaar geleden God als mijn Vader heb leren kennen dankzij Jezus Christus en sindsdien wandel met hem, God, mijn Vader.

Laat een reactie achter