Is het leven toeval of bedoeld?

Start | Zingeving | Is het leven toeval of bedoeld?

We hebben, dankzij de wetenschap, steeds meer zicht gekregen op de wijze waarop ons universum ontstaan is. Daardoor kunnen we steeds beter ontrafelen hoe leven op aarde ontstaan is. Toch veroorzaakt dat ook een probleem. Als ons universum – en dus ook wij mensen – het resultaat is van een perfecte, maar kwetsbare samenloop van omstandigheden, hoe verklaar je dat dan? Er had immers maar íets anders moeten lopen, of het leven op aarde was er niet geweest. Over dit vraagstuk verscheen onlangs het boek ‘Naar alle onwaarschijnlijkheid’ van Klaas Landsman.

Landsman is hoogleraar mathematische fysica aan de Radboud Universiteit. In een interview met Scientias zegt hij: “We hebben te maken met een lange geschiedenis die uitmondt in stervorming, planeetvorming en het ontstaan van leven. Dat alles had niet gekund als het een klein beetje anders was gelopen.” Dit vraagstuk wordt ook wel aangeduid met de term ‘finetuning for life‘. Het komt erop neer dat de natuurwetten en processen die leven mogelijk maken, precies zo op elkaar lijken te zijn afgestemd dát er leven mogelijk is. Maar hoe verklaar je die perfecte samenwerking?

Wat denk jij? Hoe verklaar je de perfecte omstandigheden waaronder het leven ontstaan is?

Schepper of multiversum?

Op dit moment zijn voor dit vraagstuk pakweg twee oplossingen in omloop. De eerste oplossing gaat uit van een schepper. Een hogere macht die als doel had het mooi op ons afgestemde universum te maken. De tweede oplossing verklaart de ‘perfecte kosmos’ door uit te gaan van meerdere universa, met elk hun eigen natuurwetten. Deze multiversum-theorie stelt dat, als er talloze universa zijn, het niet meer dan logisch is dat er daar eentje tussenzit met de perfecte omstandigheden voor het ontstaan van leven. Het universum waarin wij leven is dan niet op ons afgestemd, maar wij zijn hier omdat het kan.

Misschien vraag jij je ook wel af: Heeft het leven zin?

“Het had weinig gescheeld of het universum was níét geschikt voor het ontstaan van leven”

Ontstaan van leven

Hoogleraar mathematische fysica Klaas Landsman is niet enthousiast over de multiversum-theorie. Evenmin over het idee dat een schepper aan de basis van alle leven staat.

Hoewel deze oplossingen het finetuning-vraagstuk lijken op te lossen, is Landsman over geen van beide enthousiast. Over het multiversum zegt hij: “Aanhangers van deze theorie stellen dat de omstandigheden in ons universum te toevallig zijn om onverklaard te blijven. En vervolgens stellen ze dat het multiversum deze omstandigheden kan verklaren. Maar dat is een cirkelredenering.” Bij het bestaan van een schepper heeft Landsman vergelijkbare bedenkingen. “Gelovigen stellen dat het universum heel bijzonder is. Ze suggereren daarmee dat er een doel en schepper is.” Wat volgens Landsman tegen deze theorie pleit, is dat het weinig had gescheeld of het universum was níét geschikt voor het ontstaan van leven.

Lees ook: Waarom bestaat de kosmos? 

Knoppen waaraan gedraaid kan worden

Als alternatief voor beide theorieën wijst Landsman naar Einstein. “Hij veronderstelde dat er maar één mogelijk heelal is, dat gebaseerd is op wiskunde die wij nog niet kennen. Kortom, het is dit of anders niks.” Einsteins stelling lag in het verlengde van oudere veronderstellingen van de 17e-eeuwse filosoof Spinoza. “Hij stelde dat ons bestaan geen doel heeft, door niemand gewild is en toch de enige mogelijkheid is”, aldus Landsman. Hij vindt dit een standpunt om serieus te overwegen. “Finetuning veronderstelt dat er iets af te stemmen valt. Dat er knoppen zijn waaraan gedraaid kan worden. Maar als dat niet kan – als ons heelal de enige mogelijkheid is – bestaat ook het probleem niet.”

(Bron en meer lezen: Scientias)

Gertjan Bijzet

Gertjan Bijzet stond als redacteur aan de wieg van De Grote Vragen. Hij studeerde Journalistiek in Ede en werkte daarna als journalist voor een regionaal persbedrijf. Ook was hij als communicatiemedewerker verbonden aan een vakorganisatie en twee hogescholen. Inmiddels werkt hij als communicatieadviseur bij Verre Naasten.

12 reacties

  1. Paulien Linthorst op 8 januari 2019 om 02:45

    Hoeveel had het gescheeld of het heelal of meer niet of wel had bestaan?
    Gelooft u dat er een hogere macht achter zit?

  2. Jos Heylen op 29 januari 2019 om 17:46

    Eten, niet gegeten worden en voortplanten dat zijn de drie pijlers van het leven van alles. Wij zijn ook maar een gewoon diertje . Er is geen enkel dier dat niet iets kan wat wij mensen niet kunnen. En ons ons intellect dan? Dat is gemakkelijk als je zelf bepaalt wat intellect is. Wat is intellect meer dan bv kunnen vliegen?
    Laat ons toch niet hoog van de toren blazen voor dat toevallige momentje in de eeuwigheid dat we er zijn.

    • Martine op 22 juli 2019 om 10:35

      Helder inzicht, ik deel jou mening

  3. kusters op 12 mei 2019 om 23:22

    1tegen gaan stijging zeesiegel 2beplanting 3bebossing die 3 zijn uittevoeren maar geef ik mijn idee pijs komt het in verkeerde handen en gebeurt er niets

  4. Cor Koene op 12 september 2019 om 00:19

    We zijn in primitieve vorm pakweg 100.000 jaar geleden ontstaan en over 1000 jaar hebben we ons zelf uitgeroeid.

    • Guus op 21 december 2019 om 12:09

      Zullen we er maar meteen mee stoppen? 🙂

  5. Tomas op 1 oktober 2019 om 13:56

    Of het leven toeval is of niet, dat is een vraag die wij niet in onze leven-span beantwoord zullen gaan krijgen. Alle antwoorden die wel komen, gaan dan gauw op science fiction lijken, waaronder zelfs religieuze antwoorden. Religie en wetenschap zal ons daarbij even niet gaan helpen. Religie staat daarbij zelfs op een laag pitje, want wetenschap is op dit moment veel meer bewijs aan het vinden, dan religie.

    Voor mij, in mijn ogen, is het leven er nou eenmaal. Niets heeft mij een aanleiding gegeven om iemand of iets dankbaarheid te moeten tonen. Wel blijf ik overdondert dat ik onderdeel uitmaak van dat leven. Maar ik accepteer het en ik ben niet van plan om mezelf in gekke bochten te gaan wringen om een antwoord te hebben. Die is er niet. Het is nou eenmaal zo. Wie weet komen we ooit iets verder. Dat zie ik dan wel.

    Natuurkundig zie ik wel iets gebeuren. En dat is dat het leven de tijd krijgt. Wij zijn aan het uitproberen. We zijn in oorlog met andere levensvormen, dieren of mensen en ik zie dat er een natuurkundige doel is. Het lijkt wel bijna de bedoeling dat het leven de tijd en kans krijgt om elkaar uit te dagen. Juist hierdoor kunnen hogere levensvormen uit voortkomen. De sterkere winnen het van de zwakken, totdat er weer een nieuwe sterkere opdaagt. Wie zegt dat wij de laatste levensvorm zijn die in controle is? Wat als er over 10.000 jaar een ‘evolutie’ van ons ontstaat? Iets wat wij nu in het dierenrijk ook zien gebeuren. En wij bewijzen hebben over het verleden. ( Om een steeds betere levensvorm te zijn, moeten we onze zwakheden kennen. En hoe test je dat uit? Door te verliezen. En door te winnen. De mens zoals wij het kennen, is zeker geen eindpunt of boegbeeld van het ‘leven’, al denken we dat soms wel. We blijven doorgaan, maar we zijn maar een heel kleine onzichtbaar stipje.

    Ook als de mensheid zichzelf uitroeit, en er nog andere levensvormen zijn, zullen die het van ons overnemen. “Trial and error” zoals ik het wel eens zeg. Wij zijn niet het middelpunt. Onze planeet, geloof ik, ook niet. Het leven zelf is wel aan het groeien. Dat onzichtbaar stipje, zoals wij nu zijn, zal een misschien een groter stipje zijn over een miljoen jaar, ver weg van deze planeet. Geen idee.

  6. Marc op 22 oktober 2019 om 08:41

    Als we veronderstellen dat er maan één mogelijk heelal is, dan is het loterij-aspect mijns inziens nog niet weggenomen. Het blijft nog steeds wonderlijk dat het enig mogelijke heelal binnen heel kleine marges geschikt is voor leven zoals wij dat kennen.

    Ik zie nog niet in waarom het idee van een multiversum een cirkelredenering is, behalve dat een bijzondere gebeurtenis -de finetuning in het heelal- wordt verklaard met een andere bijzondere gebeurtenis, namelijk het ontstaan van een multiversum. Is dit wat Klaas Landsman bedoelt met een cirkelredenering?

    Volgens mij is het echte probleem met het multiversum dat de bewering niet door waarneming of experiment kan worden weerlegd. Althans, niet op dit moment.

    Het kan ook zijn dat we de verkeerde vraag stellen. Om een voorbeeld te geven: Mensen hebben benen die precies lang genoeg zijn. Hierdoor reiken de voeten precies tot de grond. Is dit toeval? Is het een intelligent ontwerp? Of stellen we de verkeerde vraag?

  7. Guus op 21 december 2019 om 11:58

    Alle bewijs is ver te zoeken. Waarom zou je dan willen geloven dat alles zinloos is? Het is mentaal veel gezonder te geloven in een zinvol universum. Geloof in een zinvol universum is niet voorbehouden aan conservatieve geovigen met achterhaalde denkbeelden. Er is zelfs geen persoonlijke transcendente god voor nodig. Net zo min als een reli shopje uit andere culturen.

    Meer weten. http://www.jabaldeus.nl

  8. Viano op 3 januari 2020 om 20:43

    Het leven is pure entertainment, dat is hoe ik het zie. Liefde is vals en winnen is geen loser zijn. Geld is alles, ik sterf liever rijk dan arm. Materiële schade is pijnlijker dan lichamelijke letsels die zijn opgelopen. Ik leef van dag tot dag en ik ben er klaar mee tot het mijn beurt is om te gaan. Ik weet genoeg, ik heb gevoeld, gezien, gehoord, geleefd maar waarom leef ik tegen mijn goesting? Er zijn heel veel mensen die ik aanschouw als mijn HERO’S zoals artiesten, kunstenaars waar ik naar opkijk. Voor mij zijn die mensen wel belangrijk voor de community in de maatschappij van deze tijd. Diversiteit is enorm toegenomen dat ik me ongemakkelijk voel omdat mijn ras en mijn mede landgenoten ook gevaarlijk en vals kunnen zijn. Er is te veel concurrentie en het werkleven om rond te komen met 1600 euro per maand waar je een empire mee moet opbouwen als individu, vind ik zwaar om de realiteit te negeren. Persoonlijk stelt mijn lichaam niets voor maar wel voor de maatschappij die mee opbrengt. Ik sterf liever in combat in uniform dan aangereden worden zoals ik twee vrienden heb gekend. Waarom maak ik geen einde voor mezelf?. Ik bezit een soort verdedigingsmechanisme dat mij doet denken om er niet op in te gaan. En graag zou ik de trein langs de voorkant nemen maar ik ben gewoon teleurgesteld in alles en iedereen.

  9. Hans op 3 april 2020 om 15:57

    Alles wordt geregeld. Hoe je dat kan achterhalen? In dit Universum worden gedachten als ‘drive’ gebruikt. Gedachten? Jawel … Of ken jij iemand die één gedachte kan maken? Daarmee bedoelen we de procedure natuurlijk. Of zijn er zoveel zotten die zich aan het piekeren zetten om het daarna niet meer uit te kunnen zetten? En een geheugen heb ook niet. Het heeft er wel van weg, maar het is helemaal niet zo exact als die van de computer. Het is een ander systeem. Neem dan nog de harmonie van de natuur en combineer deze met mensenlevens, dan zie je dat er een groot verschil is tussen menselijke harmonie(als je die al te zien krijgt)en de harmonie van het geheel. Gezien? Combineer deze drie gegevens… Gedachten die je worden gestuurd en die vastliggen op een soort sporen en waarop je dus voorwaarts en achterwaarts kan kijken, en dat lijkt op je geheugen. Ga nu op de juiste manier met deze gedachten om en dan kom je in harmonie met het geheel… Gewoon gedachten leren gebruiken.

  10. Marcel Thonen op 27 augustus 2020 om 09:47

    De vraag of het leven zinvol is, kun je zelf beantwoorden. Simpel…..we worden geboren om enige jaren later weer te sterven. Dat is een feit, niemand ontkomt eraan. Vraag is alleen, “wat doe je met je leven gedurende de tijd die je hebt op deze mooie wereld” , waar er ontelbare van zijn, maar je niet naar toe kunt, of toch wel? Kijkend via de Hubble telescoop zien we dat het heelal meer is dan ” onze zon met zijn planeetjes erom heen”. Na dit leven is de kans groot dat je ergens anders weer opnieuw begint, maar dat kan dus alleen als je afscheid neemt van deze aarde en ja, doodgaan dus. Je wordt afgerekend op het leven dat je hier geleefd hebt. Dat is mijn theorie en is het onzin? Zou het niet weten, dat is het mooie van dit hele leven……niemand die het weet. dat is geloven in “iets”. Geloof je nergens in, dan heb je niets. Wat is het doel van jouw leven? Alleen jij kan je eigen vraag beantwoorden, niemand kan dat voor jou doen. “Hoop doet leven”, is een veel gehoord gezegde. Leef je leven hier, maar doe dat goed. Ik geloof dat je er uiteindelijk op afgerekend gaat worden. Als je een regel uit de bijbel haalt…………..”wie in mij geloofd heeft het eeuwige leven”, zal toch niet uit de duim gezogen zijn. Immers, we hebben Kerstmis…..Pasen, Goede vrijdag en Pinksteren en zou dit alles verzonnen zijn???
    We geloven allemaal op onze eigen manier, of helemaal niet.
    Aan jou / ons de keus en die krijg je maar een keer in het leven dat je leeft, op deze mooie planeet!

Laat een reactie achter





Ontvang maandelijks een portie denkvoer in je mailbox.

Zo blijf je op de hoogte van nieuwe artikelen, video's, podcasts en cursussen.